ខ្ញុំជាមនុស្សសាមញ្ញ ដូចគេឯង ខ្ញុំមិនជាមនុស្ស ពី ភពដទៃ មិនជាមនុស្សយន្ត ក៏មិនជាមនុស្ស ក្នុងភាពយន្តវិទ្យាសាស្ត្រនិមិត្ត (fiction science) នោះដែរ។

កាលនៅអង្គុយ លើកៅអីបថមសិក្សា ខ្ញុំធ្លាប់បានយល់ខ្លះចឹងដែរ អ្វីហៅថាសង្គម អ្វីហៅថាមាតុភូមិ អ្វីហៅថាឧត្តមគតិជាតិ តាមអំណានសៀវភៅ តាមមុខវិជ្ជាសីលធម៌ តាមមុខវិជ្ជាប្រវត្តិសាស្រ្ត តាមមុខវិជ្ជាអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ … ។

ដល់តែ បានចូលប្រលូកកាលណា ក្នុងពិភពការងារ អ្វីដែលខ្ញុំធ្លាប់បានយល់ពីមុន ខ្លះៗ ប្រែជាយល់ច្បាស់ ឥតចន្លោះ និង ចេះបែងចែក ពួកវាបានប្រាកដ ទៀតផង។ បានបញ្ចប់បរិញ្ញា

នោះប្រហែលជា ស្នេហាខ្ញុំ ហ្នឹងឯង ព្រោះមាននារីម្នាក់ ដែលខ្ញុំធ្លាប់ជួប ប៉ុន្តែមិនខ្ចីចាប់អារម្មណ៍ នាងសោះ ស្រាប់តែបាននិយាយ ជាមួយនាង ម្តងជាពីរដង ព្រលឹងខ្ញុំបាត់បន្តិចម្តងៗ តាមចំនួនដងនិយាយ, ទីបំផុត ទើបដឹងថា ព្រលឹងខ្ញុំ ត្រូវបានផ្ញើទាំងស្រុង ដោយមិនដឹងខ្លួន លើនាង។

ខ្ញុំធ្លាប់មាន សង្សារស្រី ម្នាក់។ នាងមិនស្អាត ដូចតួឯកវិឌីអូ (បើស្អាតដូចតួវិឌីអូ ក៏ខ្ញុំមិនស្រលាញ់ដែរ ព្រោះតួវិឌីអូ ទុកសំរាប់សំដែងអោយគេឯងទស្សនា មិនទុកអោយស្រលាញ់ នោះទេ) ប៉ុន្តែ នាងមានសម្ផស្ស លើផ្ទៃមុខ ក្រសែភ្នែក ទាំងស្នាមញញឹម ទាំងសំនួនវោហារ ដែលធ្វើអោយខ្ញុំ មិនអាចបាត់មុខនាងបាន ថ្វីបើខ្ញុំដឹងថា នាងធ្លាប់មានសង្សារ មុនស្គាល់ខ្ញុំ ហើយដឹងថា នាងស្រលាញ់ខ្ញុំ មិនស្មើខ្ញុំស្រលាញ់នាង។

យើងបានស្គាល់គ្នាជិតមួយឆ្នាំ, ធ្លាប់ដេកនៅជាមួយគ្នា រាល់ដងជួបគ្នា។ ខ្ញុំស្រមៃជានិច្ច យើងនឹងបានគ្នា ជាប្តីប្រពន្ធ ប៉ុន្តែអ្វីៗ មានដូចគិតឯណា, បើនាងមិនទាន់ចង់ការ ធ្វើអីនាង។ ខ្ញុំស្រលាញ់នាង ដល់ថ្នាក់ ស្មើមនុស្សបាត់ព្រលឹង ព្រោះតែខ្ញុំនៅតែ មិនដឹងអស់ ជំរៅអារម្មណ៍ របស់នាង (ត្រង់ហ្នឹងហើយ ដែលធ្វើអោយខ្ញុំ ស្រលាញ់នាង)។

ទីបំផុត យើងចែកផ្លូវគ្នាជាសង្សារ ព្រោះនាងបានស្គាល់អ្នកផ្សេង … រួចទទួលគេ ជាប្តី, បច្ចុប្បន្ន នាងមានកូនប្រុស អាយុ ៣ ឆ្នាំ។

មិនរវល់បន្តស្រលាញ់នាងណា, គិតតែពីខំរៀន រួមផ្សំកើតទុក្ខនឹកនាង ជិត ២ ឆ្នាំ ក្រោយពេលបែកគ្នា។ អារម្មណ៍ខ្ញុំ ត្រលប់មកធម្មតា បាន ៣ ខែ, ស្រាប់តែ ខ្ញុំបានទទួលសំបុត្រការ របស់នាង តាមប្រៃសណីយ។ ខ្ញុំគ្មានបានចូលរួមការ របស់នាង, បានត្រឹមផ្ញើ ២០ ដុល្លារ ចងដៃ តាមមិត្តភក្តិស្រី របស់នាង។

នាងបានចប់បរិញ្ញាគ្រប់គ្រង មានការងារ រួចមានប្តី, រីឯខ្ញុំចប់បរិញ្ញាសេដ្ឋកិច្ច គ្មានរកបានការងារ ធ្វើការណេះណោះ សុំចូលការងាររដ្ឋ ប្រាក់ខែតិចតួច គ្រាន់ត្រដររស់ ក្នុងសង្គមគ្មានគិតដល់អ្នកមានចំណេះ ក៏មិនបាន ព្រោះសង្គមខ្មែរ វាពុករលួយ រកពាក្យដាក់មិនត្រូវ (បើគ្មានលុយស៊ក ចាំតែបានចូលធ្វើការរដ្ឋ តើ)។

ប្រហែល ១ ខែ មុន, ខ្ញុំបានទទួល មួយសំលេងទូរសព្ទ មិនដែលស្គាល់លេខ ស្រាប់តែនាងសោះ។ ខ្ញុំអរណាស់, យើងនិយាយគ្នា តាមទូរសព្ទ អស់ពេលយូរក្រែល ដែលខ្ញុំបានរំលឹកនាង កុំអោយនិយាយច្រើន បារម្ភអស់ច្រើន លុយរបស់នាង។

នាងឆ្លើយ សំលេងស្មើ សង្កត់ត្រង់ពាក្យ អោយ, បង្អូសត្រង់ពាក្យ អូន ៖ “ សូមបងទុកសេរីភាព អោយអូននិយាយ” ។

អារម្មណ៍ខ្ញុំ ជានិច្ច សរសើរនាង ព្រោះតាំងពីបានស្គាល់នាង រហូតដល់ ពេលកំពុងនិយាយគ្នានេះ, នាងនៅតែ ជានារីម៉ឹងម៉ាត់រាល់ការងារ មិនត្រឹមនៅចំពោះមុខខ្ញុំ ប៉ុន្តែនៅចំពោះមុខគ្រប់គ្នា ជុំវិញនាង។

យើងបាននិយាយាគ្នាច្រើន តាមទូរសព្ទ ហើយប្រហែលជា ការនិយាយចុងក្រោយផង មិនដឹង ព្រោះ នាងបានស្រដីថា “ បង, ការដែលអូនផ្ញើ សំបុត្រការ ជូនបង គ្មានន័យថា បញ្ចើចបញ្ចើបងទេ ប៉ុន្តែចង់បញ្ជាក់ថា អូនបានសំរេចចិត្តពិតប្រាកដថា មានប្តី“ ។

អ្វីដែល នាងបាននិយាយនេះ ធ្ចើអោយខ្ញុំកាត់យល់ “ នាងពិតជា មហាបញ្ញា ព្រោះនាងមានសង្សារ ហូរហែរ ក្នុងនោះមានខ្ញុំផង ប៉ុន្តែ ក្នុងគោលដៅជ្រើសយក បុរសម្នាក់ សមរម្យបំផុត នឹងអនាគត របស់នាង“ ។ សំដីចុងក្រោយ របស់នាង ពិតជា ធ្វើអោយខ្ញុំ កើតទុក្ខឡើងវិញមែន ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមិនដោយសារវា បែរជាទៅលោតទឹក សំលាប់ខ្លួននោះដែរ ព្រោះជិវិត មានតំលៃណាស់!!!

ខ្ញុំផ្តើមសំគាល់ ក្នុងអារម្មណ៍ ថា ហេតុផលដែលព្រលឹងខ្ញុំ បាត់បន្តិចម្តង ៗ រហូតដល់រលីង រយះពេលយើង នៅជាសង្សារនោះ ក៏មកតែពី ការដែលនាងមាន សង្សារច្រើន ព្រោះជាទូទៅ មនុស្សយើងមិនសូវខ្វាយខ្វល់ទេ បើដឹងថា របស់នោះ នឹងជារបស់ខ្លួនទាំងស្រុង ប៉ុន្តែ ប្រាកដជា ខ្វាយខ្វល់ណាស់ បើដឹងថា របស់នោះ នឹងមិនជារបស់ខ្លួនទាំងស្រុង ហើយ នឹងបានមក របស់នោះ ដោយប្រផិតប្រផើយ។

“ របស់ អ្នកបានមក ដោយប្រផិតប្រផើយ ជារបស់មានតំលៃបំផុត សំរាប់អ្នក”!!!

ថ្វីបើ យើងមិនបាននៅជាមួយ ជាប្តីប្រពន្ធ ក្នុងជីវិត ប៉ុន្តែ ខ្ញុំនៅតែ សរសើរជានិច្ច ចរិក របស់នាង ។ នាងជាស្រ្តីខ្មែរ ដែលពិតជាចេះប្រើប្រាស់ សិទ្ធិស្រ្តី ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន។

គ្រប់គ្នាទាំងប្រុសទាំងស្រី កើតមក សុទ្ធតែមានតា។ តា ជាឪពុក របស់ឪពុក ឬ ជាឪពុក របស់ម្តាយ។ ប្រុសៗទាំងអស់ នឹងត្រូវតែក្លាយជាតា ព្រោះមនុស្សជំនាន់មុន បង្កើតមនុស្ស ជំនាន់នេះ ៗ បង្កើតមនុស្សជំនាន់បន្ទាប់ … ហូរហែរ តាម ដំណើរកំណកំណើត មនុស្សលោក។ ចុះ តាខ្ញុំ មានអ្វី ចំលែក?

តាខ្ញុំ មិនដុះស្នែង ដូចគោ ក៏គ្មានប្រមោយ ដូចដំរី គ្មានបូកខ្នង ដូចសត្វអូដ្ឋ ប៉ុន្តែ គាត់ ជាមនុស្ស ដែលកូនចៅអោយតំលៃខ្ពស់ ព្រោះគាត់មិនក្អេងក្អាង គាត់មិនប្រៀនប្រដៅ អ្នកណា, គាត់តែង ផ្តល់យោបល់ អោយអ្នកស្តាប់វិភាគ សំដីដែលគាត់បាននិយាយ ក្នុង ន័យប្តូរយោបល់ ប៉ុន្តែ គាត់មានចរិកម៉ឹងម៉ាត់ គ្មានស្ទាក់ស្ទើរ សំរេចរាល់បញ្ហា គាត់បានប្រទះ។

ខ្ញុំមិនដែលឮគាត់ ប្រើប្រាស់សំដីអសុរស អា ម៉ឹង អញ ហ្អែង ឬ ជេរ អ្នកណា ពេលគាត់ខឹងនោះឡើយ ប៉ុន្តែ គាត់តែង សួរនាំ/ពន្យល់ ហេតុផល ព្រមទាំង ស្វែងយល់ ឫសគល់ នៃបញ្ហា និង រកវិធីដោះស្រាយវា។

បែបចឹងហើយ បានជាកូនៗ ចៅៗ របស់គាត់ ទាំងខ្ញុំផង មិនចេះប្រើប្រាស់ ពាក្យចំអេះ ឬ ពាក្យចំអាស។ គាត់ពិតជា មួយនៃប្រភពអប់រំចំណេះ ប្រចាំត្រកូល ថ្វីបើគាត់គ្មានមុខមាត់ធំដុំ ក្នុងសង្គមខ្មែរ ក៏ដោយ។

តាមដឹង, តាខ្ញុំ  ប្រាកដជា ជើងល្អហ្មង កាលនៅក្មេង ព្រោះខ្ញុំបានដឹងថា គាត់មាន ប្រពន្ធ ដល់ទៅពីរ ៖ យាយធំ (ប្រពន្ធដើម របស់គាត់ មានកូនពីរ) និង យាយខ្ញុំ (ប្រពន្ធទីពីរ របស់គាត់ មានកូនបី), ប៉ុន្តែ យាយទាំងពីរ ម្នាក់ៗ សុទ្ធតែមានប្តីពីរដែរ  កាលនៅក្មេង ហ្នឹងណា៎។ យាយធំ មានប្តីក្រោយ មានកូនថែមមួយទៀត, រីឯយាយខ្ញុំគ្មានកូន ជាមួយប្តីមុន របស់គាត់ទេ មានតែកូន ជាមួយតាខ្ញុំ ប៉ុណ្ណោះ។

ខ្ញុំបានដឹង ទាំងអស់ហ្នឹង តាមចាស់ៗ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមិនត្រឹមតែមិនខ្វល់ទេ ថែមទាំងគិតថា តាយាយ គាត់ទាន់សម័យ តាំងតែពីបុរាណម៉្លេះ ព្រោះពួកគាត់លែងលះគ្នា រកប្រពន្ធថ្មី រកប្តីថ្មី ដោយសារ ពួកគាត់មិនចុះសំរុង ជាមួយគូស្រករចាស់; ទោះយ៉ាងណា វាជារឿង របស់ពួកគាត់ កាលនៅក្មេង ហើយខ្ញុំក៏មិនដឹងខ្លួនខ្ញុំថា នឹងមានប្រពន្ធប៉ុន្មានផង ទំរាំក្លាយជាតា នោះ។

យាយធំ និង យាយខ្ញុំ មានអាយុខុសគ្នា ៤ ឆ្នាំ, ពីរនាក់ រាប់អានគ្នា ដូចបងប្អូនចឹង។ ចរិកយាយធំ ហ្នឹងន៎, រីឯចរិកយាយខ្ញុំ ឆ្នាស់ និង នៅតែ ប្រចណ្ឌម្តងម្កាល តាខ្ញុំ ប៉ុន្តែយាយខ្ញុំ មិនបញ្ញា ដូចយាយធំទេ។

ខ្ញុំពិតជាចៅ របស់ពួកគាត់ ប៉ុន្តែមិនមែនខ្ញុំគ្មានសិទ្ធិនិយាយ ឬវិភាគ អោយតំលៃ អ្វីៗ ជុំវិញ ខ្លួនខ្ញុំ ទោះ នោះជារឿងមនុស្សចាស់ ឬ ជារឿងចំអេះ ជារឿងចំអាស ឬ ជារឿងអាភាស, ចំណែក តាខ្ញុំ ពេញចិត្តណាស់ គំនិតវិភាគ ដែលខ្ញុំបានបញ្ចេញប្រាប់គាត់។

គាត់ថែមទាំង ចំហសេរីភាព អោយកូនចៅ និយាយតាមអារម្មណ៍ ពីអ្វី ដែលពួកគេ បានគិត បានវិភាគ ដើម្បីទីបំផុត គាត់ សួរនិងផ្តល់យោបល់ អោយពួកគេវិភាគឡើងវិញ គំនិត របស់ពួកគេ ក្នុងនោះមានទាំងខ្ញុំ។

ពេលខ្លះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថា តាខ្ញុំ ពិតជា ឧបករសំលៀងខួរក្បាលពួកខ្ញុំ ពីស្ទក់ ទៅ រវៀស អោយពួកខ្ញុំជាមនុស្ស មានខួរក្បាលពេញវ័យ ចេះវិភាគបញ្ហា តាំងតែពួកខ្ញុំ មិនទាន់ពេញវ័យ ម៉្លេះ។

តាខ្ញុំ ជាមនុស្សអារម្មណ៍ចំហ (open-minded) មានចរិកអធ្យាស្រ័យ ប៉ុន្តែម៉ឺងម៉ាត់ ក្នុងរាល់បញ្ហា បានប្រទះ ព្រោះគាត់តែង យល់ច្បាស់ ហេតុផលនៃបញ្ហា មុននឹងគាត់សំរេចអ្វីមួយ។

នៅមានច្រើនណាស់ រាប់មិនអស់ទេ ចំណុចពិសេស របស់តាខ្ញុំ ដែលកូនៗ ចៅៗ បានរៀន សូត្រពីហ្នុង ហើយដែលដោយសារហ្នុង ទើប កូនៗ ចៅៗ គ្រប់គ្នា តាំងពីប៉ាម៉ាក់ខ្ញុំ មាមីង ពូ បងប្អូនបង្កើត បងប្អូនជីដូនមួយ បានឆ្លងកាត់ជោគជ័យ សញ្ញាបត្របរិញ្ញារៀងខ្លួន តាមមហាវិទ្យាល័យ ទីទៃ, នោះជាបណ្តាញចំណេះ សព្វយ៉ាង សំរាប់ត្រកូលខ្ញុំ។

តាខ្ញុំ ច្បាស់ជានឹង រីករាយគ្មានអ្វីប្រៀប បើបានដឹងថា ចៅ របស់គាត់ គឺខ្ញុំ ទើបតែបានចប់ មហាវិទ្យាល័យ ប៉ុន្តែ បានចេះប្រើប្រាស់ ពាក្យសំដីងាយយល់ គួរអោយចង់ស្តាប់ រៀបរាប់ រឿងពិត របស់គាត់ និង រឿងពិត របស់ត្រកូលខ្ញុំ ជាសាធារណៈ និង ជាគំរូ សំរាប់មហាជន បានដឹងឮ។

គាត់ច្បាស់ជាផងដែរ នឹងហៅខ្ញុំមកជិត សួរនាំខ្ញុំ ជាចៅ ដោយរីករាយបំផុត ក្នុងន័យសរសើរ លើកទឹកចិត្ត សំណេរ របស់ខ្ញុំ ដូចដែលគាត់ធ្លាប់ សរសើរលើកទឹកចិត្ត កាលពី ១០ ឆ្នាំមុន សំណេរ របស់កូនៗ ចៅៗ ក្នុងនោះមានប៉ាម៉ាក់ ពូមីងមាខ្ញុំ… បងប្រុស បងស្រី បងប្អូនជីដូនរួម របស់ខ្ញុំ …, ប៉ុន្តែអ្វីដែល ខ្ញុំបាននឹកគិតថា គាត់នឹងហៅខ្ញុំមកសួរនាំ សរសើរលើកទឹកចិត្ត សំណេរ របស់ខ្ញុំ នៅពេលនេះនោះ គ្មានអាចទៅរួចទេ ដោយសារ នោះគ្រាន់តែជារឿង ស្រមៃ ព្រោះតាខ្ញុំ បានលាចាកលោកនេះ តាំងតែពីខ្ញុំ ហៀបនឹងពេញវ័យ ១៧ឆ្នាំ ត្រៀម ចូលមហាវិទ្យាល័យ ម៉្លេះ!!

តាខ្ញុំ លែងមានវត្តមាន លើលោកនេះមែន ប៉ុន្តែសកម្មភាព ជាគុណសម្បត្តិ នៃជីវិត ដែល គាត់បានមាន កាលនៅរស់ នៅដកជាប់ជានិច្ច និង រស់រវើក ឥតស្រាកស្រាន្ត ក្នុងអារម្មណ៍ កូនៗ ចៅៗ របស់គាត់ ក្នុងនោះមានទាំងខ្ញុំ។

បណ្តាំ ជាសំលេងចុងក្រោយ របស់គាត់ ប្រចាំត្រកូល សំរាប់កូនចៅ មុនពេលគាត់ លាលោកនេះ៖ “ជីវិតជាចន្លោះ ពីពេលកើត ដល់ ពេលស្លាប់ ប៉ុន្តែនៅចន្លោះនោះ ជីវិត ត្រូវការតំលៃ ជាគុណសម្បត្តិ ដែលជីវិតនោះ មាន“, ជាកំលាំងចលករ ជំរុញ ទំលាប់ខិតខំព្យាយាមវិភាគ គ្រប់បែបយ៉ាង របស់កូនៗ ចៅៗ របស់គាត់ ដែលកំពុងនៅរស់, សំរាប់ តំលៃជាគុណសម្បត្តិ នៃជីវិត របស់ពួកគេ និង សំរាប់សង្គមជាតិសាសន៍ខ្មែរ។

មានតែខ្មែរ ដែលចេះស្រលាញ់ខ្មែរ ការពារខ្មែរ, គ្នានបរទេសណា ស្រលាញ់ខ្មែរ ការពារ ខ្មែរ ជាងខ្មែរនោះទេ ព្រោះគ្រប់ជាតិសាសន៍ លើពិភពលោក ត្រូវការការពារជាតិសាសន៍ ការពារបូរណភាពទឹកដី រៀងៗខ្លួន របស់ពួកគេ ដើម្បីជីវិតជាតិសាសន៍ពួកគេ ស្ថិតនៅ រៀងរហូត, ជាតិសាសន៍ខ្មែរ ក៏ត្រូវតែការពារជាតិសាសន៍ និង អត្តសញ្ញារបស់ខ្មែរ ការពារ បូរណភាពទឹកដី របស់ខ្មែរ ដើម្បីជីវិតជាតិសាសន៍ និង បូរណភាពទឹកដី របស់ខ្មែរ ស្ថិតនៅ រៀងរហូត លើពិភពលោក។

ទន្ទឹមនឹងចំលើយខាងលើ ក៏លេចចេញជាចំងល់ ហើយមួយចំងល់ នឹងជា មួយពន្លឺថ្មី នៃ ជីវិត ដូចដែលពាក្យស្លោក “ បើគ្មានចំងល់ ច្បាស់ជា គ្មានឆ្លាត, បើគ្មានមហិច្ឆិតា ច្បាស់ជា គ្មានការអភិវឌ្ឍ” មិនខុសមែន។

ប្រាកដជាចឹង រាល់ចំងល់របស់ខ្ញុំ ធ្វើអោយខ្ញុំបានទទួលបន្ថែម រាល់ការឆ្លាត និងចំណេះ វិភាគ សឹងតែគ្រប់បញ្ហា, ចំងល់នោះ មិនធ្វើអោយខ្ញុំនៅស្ងៀម ចាំតែភ្លៀងធ្លាក់ ទើបភ្ជួរ រាស់ នោះទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំត្រូវតែរពឹស រាវរក ឯកសារលើហ្គូហ្កល (Google) ឬ ឯកសារលើ អិនរើណែត (Internet) និងឯកសារដទៃ នៅបណ្ណាល័យជាតិ ក្បែរវត្តភ្នំ ដើម្បីស្វែងយល់ វា។ ភាពរពឹសរាវរកឯកសារ នឹងមិនខុសចិត្តប៉ង របស់ខ្ញុំ, វាបានផ្តល់ផល ជាទីគាប់ចិត្ត សំរាប់ខ្ញុំ និងទំលុះបានដូចចិត្ត អ្វីៗ ដែលខ្ញុំបានឆ្ងល់។

សូមអ្នកកុំបារម្ភ បើខ្ញុំចេះអ្វី ឬ រកឃើញមួយដំណោះស្រាយថ្មី ខ្ញុំប្រាកដជា នឹងផ្សព្វផ្សាយ រួមគ្នាវិភាគ និងពិភាក្សា ចំណេះ ឬ ចំងល់ទាំងនោះ, មិនទុកវាអោយផ្អូម ឬ អប់វាអោយផ្អួរ ឬ ទុកវាសំងំសំរាប់តែខ្លួនឯង នោះទេ។

គ្មានអ្វីដែលល្អឥតខ្ចោះ, ប្រពៃណីខ្មែរ ក៏ដូច្នោះដែរ វាគ្មានឥទ្ធិពលល្អគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ដល់ សង្គមខ្មែរ ជាពិសេស ដល់ការអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ នោះដែរ។

ប្រពៃណីខ្មែរ មានឥទ្ធិពលអាក្រក់អ្វីខ្លះ ដល់ការអភិវឌ្ឍសង្គមខ្មែរ? ត្រូវតែផ្លាស់ប្តូរ ផ្នត់គំនិតកូនខ្មែរ តាមវិធីណា ដើម្បីសង្គមខ្មែរ ជាសង្គមជឿនលឿន ដែលកូនខ្មែរគ្រប់រូប ជាពិសេសស្រ្តី និង បុរស នឹងមានសិទ្ធិមូលដ្ឋាននៃមនុស្ស(Basic Human Rights) ស្មើគ្នា?

ចុះតំលៃជាគុណសម្បត្តិ នៃជីវិតមនុស្សវិញ ថិតនៅត្រង់ណា?  ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬ?  រូបសម្ផស្ស ឬ? ធ្វើនាហ្មឺន ឬ? ធ្វើនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឬ? ធ្វើឧកញ្ញា ឬ? ចំណេះវិជ្ជាផ្ទាល់ខ្លួន ឬ?

សូមជួយ រួមចំណែកឆ្លើយ ដើម្បីចែករំលែកពត៌មាន និងបទពិសោធ របស់អ្នក!

បញ្ជាក់៖

-កំណើត ជាអ្វី? កំណើតជា ចំណុចផ្តើម នៃជីវិត

-សេចក្តីស្លាប់ ជាអ្វី? សេចក្តីស្លាប់ជា ចំណុចបញ្ចប់ នៃជីវិត

តាមការស្រាវជ្រាវ របស់ពួកប្រវត្តិវិទូ សកលលោក, ផែនដីកើតមក តាំងពី ៤៥៤០ លានឆ្នាំកន្លង ប៉ុន្តែជីវិតទាំងឡាយ កើតមាន រស់រាន លើផែនដី បានចំនួន ១០០០ លានឆ្នាំ ប៉ុណ្ណោះ, ចំណែកជីវិតមនុស្ស លើផែនដី ទើបតែកើតមាន បានចំនួន ប្រហែល ពីររយពាន់ (២០០០០០) ឆ្នាំ យោងតាម ភស្តុតាងស្រាវជ្រាវ ដែលពួកប្រវត្តិវិទូ បានរកឃើញ មនុស្សដើមដំបូង នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។

ចុះហេតុអ្វីសាសនា ទើបតែកើតមក មិនដល់ ៣០០០ ឆ្នាំផង, មេចបានសាសនា មិនកើតមក ដំណាលកំណើតផែនដី ទៅ?  ព្រះ បង្កើត ផែនដី ឬ ផែនដី បង្កើតព្រះ?

សាសនាបានផ្តល់ ផលអាក្រក់/ផលល្អ អ្វីខ្លះ សំរាប់មនុស្សជាតិ?

យូរណាស់ហើយ គ្មានសាសនាកើតមានទេ ស្រាប់តែប្រហែល ៣០០០ ឆ្នាំមុន បែរជាមានសាសនា កើតហូរហែរព្រោងព្រាតបន្តបន្ទាប់។

ហេតុភេទ (Causes) អ្វី នាំអោយកើតមានសាសនា ហើយវាកើតចេញមក ពីប្រភពណា សំរាប់គោលដៅអ្វី ព្រោះថារាល់ទង្វើ សុទ្ធតែមានគោលដៅ របស់វា?

ខ្ញុំកើតមកជាខ្មែរ ពិតជាមានមោទភាពចឹងហើយ ដែលមានប្រាសាទអង្គរបវរ បង្ហាញជា សាក្សី ដល់ពិភពលោក ថាខ្មែរជាពូជពង្សបញ្ញាវន្ត ប៉ុន្តែមោទភាពធំធេងបំផុត ក្នុងអារម្មណ៍ របស់ខ្ញុំ ឯណោះវិញ គ្មានអ្វីក្រៅពី ចំណេះដែលខ្ញុំបាទទួល ពីតូច រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ដោយសារ ប៉ាម៉ាក់ខ្ញុំ បានតំរង់ផ្លូវខ្ញុំ កាលនៅតូច និងដោយសារកំហិតខំ របស់ខ្ញុំ ពេលធំដឹងក្តី ផងដែរ។

មិនដល់ថ្នាក់បានទទួល សញ្ញាបត្របណ្ឌិតកិត្តិយស អត់សាលា ដូចសម្តេចដែកគោល ហ៊ុនសែន ស្អីនោះទេ ប៉ុន្តែ ត្រឹមសញ្ញាបត្របរិញ្ញា ដែលខ្ញុំបានទទួល រួមផ្សំការប្រលូក របស់ខ្ញុំ ក្នុង សង្គម/អង្គការ ក៏អាចអោយខ្ញុំចេះវិភាគខុសត្រូវ លើមួយចំនួនធំ នៃបញ្ហា ព្រមទាំងបានចែករំលែក ការវិភាគទាំងនោះ ជូនរាល់អ្នកអានខ្មែរ ពីគ្រប់ជើងមេឃ ចឹងដែរ។

ត្រង់ហ្នឹងហើយ ដែលជីវិតខ្ញុំ មាន “ តំលៃ ជាគុណសម្បត្តិ” នោះ។ ខ្ញុំតែងឆ្ងល់, ហើយរាល់ចំងល់ ក៍បានរកឃើញថ្មី មួយដំណោះស្រាយ, រាល់ដំណោះស្រាយ ធ្វើ អោយខ្ញុំបញ្ញាជាង និង បានយល់បញ្ហាជាង ដោយគ្មានស្រពិចស្រពិល ព្រមទាំង ធ្វើអោយខ្ញុំជឿជាក់លើផ្ទាល់ខ្លួន បាន ១០០% ទៀតផង។ ហ្នុងហើយ ជា មួយនៃសុភមង្គល របស់ជីវិត។

ពេលជួបចំងល់ម្តងៗ ខ្ញុំតែងរកអាន ឯកសារខ្មែរ ឬ ឯកសារបរទេស ដែលភាគច្រើន ជាភាសាអ៊ីងគ្លីស លើហ្គូហ្គល (Google) និងមិនជារឿងពិបាក នោះដែរ សំរាប់រកអានឯកសារ  ក្នុងសម័យបច្ចេកវិទ្យាកំពូល សតវត្ស ២១ បច្ចុប្បន្ននេះ។

ចំងល់ “ សាសនាមានតែចំណុចល្អ គ្មានចំណុច អាក្រក់ ឬ?” ធ្វើអោយខ្ញុំ រកមើល/អាន មិនតិចឯកសារ, និងទីបំផុត ខ្ញុំបានទំលុះអាថ៍កំបាំង នៃចំងល់នេះហើយៗ នៅតែរង់ចាំ ពេលវេលារៀបរាប់ ជូនអំណាន​​ របស់អ្នកទាំងអស់គ្នា តែប៉ុណ្ណោះ។

ជាការពិត គ្មានអ្វី ល្អ ឬ ត្រឹមត្រូវឥតខ្ចោះ នោះទេ លើពិភពលោកយើងនេះ ទោះជាព្រះ ឬ អាទិទេព ដែលសាសនានីមួយ បានប្រឹងប្រឌិតឡើង តាមគម្ពីរសាសនារៀងខ្លួន ក៏ដោយ!

គម្ពីរសាសនា ជាទ្រឹស្តីទស្សនវិជ្ជាអរូបិយនិយម អប់រំមនុស្ស តាមអារម្មណ៍ និង ជំនឿ ខ្វះហេតុផលជាក់ស្តែង ដែលផ្ទុយពី ទស្សនវិជ្ជារូបិយនិយម (ក្នុងនោះមានវិទ្យាសាស្រ្ត ជាដើម) ដែលអប់រំមនុស្ស ដោះស្រាយរាល់បញ្ហា តាមភាពប្រាកដនិយម ផ្អែកលើ ហេតុ និង ផល (Causes & Effects) ជាគោល។

ទ្រឹស្តីទស្សនវិជ្ជាអរូបិយនិយម និង ទ្រឹស្តីទស្សនវិជ្ជារូបិយនិយម ជាកំលាំងប្រទាញគ្នា បង្កើតជា កំលាំងចលករ រួមចំណែកជំរុញ សង្គមមនុស្ស អោយអភិវឌ្ឍទៅមុខ, ចឹងហើយ ទ្រឹស្តីទស្សនវិជ្ជាទាំងពីរនេះ នៅតែជា ទ្រឹស្តីបំពេញរវាងគ្នា ខានមិនបាន សំរាប់ រាល់ជីវិតមនុស្សសត្វ។

ហេតុអ្វី កើតមានសាសនា? បង្កើតសាសនា សំរាប់អ្វី?

កាលរាប់រយពាន់ឆ្នាំមុន មានកំណើតប្រភេទសត្វស្វាម៉្យាង ដែលមានបញ្ញាជាងសត្វដទៃ លើផែនដីនេះ។

តាមការវិវត្ត នៃពេលវេលារាប់រយពាន់ឆ្នាំកន្លង ពពួកសត្វស្វាទាំងនោះ បានប្រែប្រួលរូបរាង បន្តិចម្តង ពីដើរជើងបួន មកចេះដើរជើងពីរ ប៉ុន្តែដើរនៅអោនៗ មិនទាន់ត្រង់ខ្លួន។ ដល់តែចេះដើរជើងពីរ ហើយខ្នងកាន់តែត្រង់ជាងមុន ទៅតាមពេលវេលា, ពពួកសត្វស្វាទាំងនោះ ក៏ហាក់កាន់តែមានបញ្ញា ជាងពពួកសត្វដទៃ។ ពួកគេផ្តើមចេះសំរួចរបស់របរ សំរាប់ប្រមាញ់សត្វ ជាចំណីរៀងខ្លួន តាមលទ្ធភាព។

ថ្វីបើពួកគេ ចេះដើរជើងពីរមែន ប៉ុន្តែរូបរាងដៃជើង របស់ពួកគេ នៅតែមានលក្ខណៈ ជាប្រភេទស្វា មានរោមវែងៗ ពីក្បាលដល់ចុងជើងដដែល។ ពួកគេចេះត្រឹមកែឆ្នៃ ឈើ ឬ ថ្ម ជាអាវុធ សំរាប់បរបាញ់ តាមភាពប៉ិនប្រសប់ របស់ពួកគេ។

ដល់ដំណាក់កាលមួយនោះ ស្រាប់តែពួកស្វាមនុស្សទាំងនោះ បានប្រទះ ភ្លើងឆេះស្មៅ និង ព្រៃ។ ពួកគេយកសាច់សត្វ បរបាញ់បាន ទៅអាំងសាក លើភ្លើងទាំងនោះ ហើយបរិភោគ ឃើញមានរសជាតិឆ្ងាញ់ ខុសពីសាច់សត្វ ឆៅ ដែលពួកគេធ្លាប់បរិភោគ កន្លង។ ការបរិភោគសាច់ឆ្អិន ធ្វើអោយពួកគេ មានបញ្ញាជាងមុន ហើយតែងរកដណ្តើមភ្លើង សំរាប់ទុកចំអិន សាច់បរបាញ់បាន។

ដល់តែភ្លើងឆេះស្មៅ និង ឆេះព្រៃ រលត់ ដោយអន្លើ ហើយតំរូវការភ្លើង កើតមានហូរហែរ, ពួកគេក៏បែកគំនិត ដើរស្វែងរកភ្លើង សំរាប់ចំអិន សាច់សត្វបាញ់បាន, ពេលរកឃើញភ្លើង ពួកគេបានបបួលរួមគ្នា យកសាច់សត្វ មកអាំង។

គ្រប់គ្នានាំគ្នាស្វែងរកភ្លើង ក៏កើតជាខ្វះភ្លើង និង កើតជា សង្គ្រាមដណ្តើមភ្លើង (Fire War) ព្រោះពួកដែលរកឃើញភ្លើងឆេះព្រៃ បានការពារភ្លើងទាំងនោះ ទុកអោយឆេះរៀងរហូត ដើម្បីប្រើប្រាស់ សំរាប់ពួកខ្លួន មិនអោយពួកដទៃ មកដណ្តើម។

ដោយហេតុផល ភ្លើងនេះហើយ ដែលធ្វើអោយមនុស្ស រិះរកគ្រប់មធ្យោបាយ ស្វែងយល់ពី ប្រភពកំណើត នៃភ្លើង។ នោះជាវិធី ធ្វើអោយពពួកស្វាមនុស្ស កាន់តែចេះវិភាគស្រាវជ្រាវ លើរាល់អ្វី ដែលមានជំវិញខ្លួន និង ដែលពួកគេបានប្រទះរាល់ថ្ងៃ សំដៅរិះរកវិធីបង្កើត សំភារះប្រើប្រាស់ សំរាប់អាំងបរិភោគ សាច់សត្វ, សំភារះ សំរាប់បង្កើតភ្លើង និងសំភារះដទៃទៀត សំរួល ដល់ការរស់នៅ/បរិភោគ។

ការស្វែងរកភ្លើង និង សង្គ្រាមភ្លើង ធ្វើអោយពួកមនុស្សស្វា មានគំនិតរស់នៅ ជាកុលសម្ពន្ធ ក្រោមអំណាច របស់មេកន្ទ្រាញម្នាក់។ មេកន្ទ្រាញ ជាមនុស្សចាស់ទុំបំផុត នៃកុលសម្ពន្ធ។ កុលសម្ពន្ធនីមួយ ចេះតែរីកធំធាត់រៀងខ្លួន តាមចំនួនមនុស្ស ដែលបានកើតកូនកើតចៅ, រីឯតំរូវការស្បៀង ក៏កាន់តែខ្លាំង។

សំរាប់ដោះស្រាយ តំរូវការស្បៀង, កុលសម្ពន្ធកំលាំងខ្លាំង ទៅវាយនិងត្រួតត្រាជាអាណានិគម លើកុលសម្ពន្ធកំលាំងខ្សោយ។

កាលបើពពួកកុលសម្ពន្ធខ្លាំង ចេះតែទៅវាយវាតទីត្រួតត្រា បានច្រើន លើផ្ទៃដី របស់ពពួកកុលសម្ពន្ធខ្សោយ និង ដើម្បីអោយ ពពួកកុលសម្ពន្ធខ្សោយ ថិតក្រោមការត្រួតត្រា របស់កុលសម្ពន្ធខ្លួន រៀងរហូត, មេកន្ទ្រាញកុលសម្ពន្ធខ្លាំង ក៏ដាក់ងារពង្រឹងអំណាចខ្លួនឯង អោយគេហៅខ្លួន ថា “ ស្តេច” ក្នុងន័យត្រួតត្រា គ្រប់កុលសម្ពន្ធ ដែលនៅក្រោមអំណាច របស់ខ្លួន។ ការកំណត់ ព្រំដែនត្រួតត្រា ថិតនៅត្រង់ដែនដី ដែលកុលសម្ពន្ធខ្លួន បានមានវត្តមានត្រួតត្រា លើពពួកកុលសម្ពន្ធខ្សោយ។

សង្គ្រាមដណ្តើមភ្លើង និងមហិច្ឆិតា ដែលពោរពេញដោយបញ្ញា របស់មនុស្ស ជាកំលាំងជំរុញ អោយកើតមានពន្លក នៃអំណាច។ ពេលអំណាចរីកធំធាត់, អ្នកដែលមានអំណាចទាំងនោះ ក៏កើតមានគំនិត ពង្រឹងអំណាច អោយនៅជាអមតះ តកូនតចៅ។ ការធ្វើសង្គ្រាម ជាវិធីពង្រឹងអំណាច លើពួកសត្រូវក្រៅកុលសម្ពន្ធ ឬ ក្រៅដែនដី ដែលខ្លួនបានត្រួតត្រា  ប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើសង្គ្រាម ខាងក្នុងកុលសម្ពន្ធ ឬ ខាងក្នុងដែនដី ដែលកុលសម្ពន្ធខ្លួន កំពុងរស់នៅ សំរាប់ពង្រឹងអំណាចនោះទេ ព្រោះនោះជា វិធីបន្សោយសង្គម ដែលពួកខ្លួនកំពុងត្រួតត្រា, ចឹងហើយ មានតែវិធីអប់រំអារម្មណ៍ ទៅពពួក ដែលថិតក្រោមការត្រួតត្រា។

ដើម្បីបង្ហាញឥទ្ធិពល នៃអំណាច, ពពួកមេកន្ទ្រាញដែលមានអំណាចជាង មិនត្រឹមបញ្ជា អោយគេហៅខ្លួនថា “ ស្តេច” ទេ ប៉ុន្តែបានដាក់ខ្លួនឯង ងារថ្មី ជា “ ស្តេច” សំដៅបង្ហាញឥទ្ធិពល លើពពួកមេកន្ទ្រាញដទៃ ដែលថិតក្រោមការបង្គាប់។

ពពួកស្តេច បានផ្អែកលើ ពួកមេកន្រ្ទាញចាស់វស្សា សំរាប់វិភាគ ធ្វើយ៉ាងណា ពង្រឹងបន្ថែមអំណាច របស់ពពួកស្តេចទាំងនោះ នៅខាងក្នុងដែនដី ឬ ខាងក្នុងកុលសម្ពន្ធ ដែលខ្លួនកំពុងត្រួតត្រា។

ដំបូន្មានល្អអាក្រក់ របស់ពពួកមេកន្ទ្រាញ នៃកុលសម្ពន្ធនីមួយ ត្រូវបានចងក្រងជាក្បួន សំរាប់ពួកស្តេច ទុកជាតំរា ត្រួតត្រាពពួកកុលសម្ពន្ធ ក្រោមអំណាច។ ក្បួនតំរាទាំងនោះ ត្រូវបានអភិវឌ្ឍបន្តបន្ទាប់ ដោយពពួកចាស់វស្សា ដែលដើមឡើយ ធ្លាប់ជាមេកន្ទ្រាញ។

មហិច្ឆិតា របស់ពពួកស្តេច នៅមានទំហំលើសលុប ដោយពួកគេចង់គ្រប់គ្រង ចក្រវាឡទាំងមូល ប៉ុន្តែកំលាំងទ័ព របស់ពួកគេ មានកំណត់ មិនអាចប្រើប្រាស់ សំរាប់គ្រប់គ្រង ចក្រវាឡ តាមក្តីរំពឹង, ចឹងហើយ ពួកស្តេចទាំងនោះ គួបផ្សំដំបូន្មាន របស់ពួកចាស់ព្រឹទ្ធចារ្យ ជុំវិញខ្លួន ក៏បែកគំនិត អោយពួកព្រឹទ្ធាចារ្យ សរសេរចងក្រង ជាដំបូង ទ្រឹស្កីទស្សនវិជ្ជាអរូបីនិយម សំរាប់ផ្សព្វផ្សាយ ទៅគ្រប់ទិសទី ដែលទ័ពរបស់ខ្លួន បានទៅដល់។

ទ្រឹស្កីទស្សនវិជ្ជាអរូបីនិយម ត្រូវបានពួកចាស់ព្រឹទ្ធចារ្យ អភិវឌ្ឍពីមួយឆ្នាំ ទៅមួយឆ្នាំ ពីមួយសតវត្ស ទៅមួយសតវត្ស ធ្វើយ៉ាងណា ខ្លឹមសារ របស់វា បានប្រមូលផ្តុំលើកសរសើរ អោយតំលៃ និងប្រៀបធៀបពួកស្តេច ស្មើព្រះ ជាមនុស្សមានអំណាចពេញទំហឹង ក្នុងរាល់ការសំរេច។

ពេលវេលាបានកន្លង ប៉ុន្តែពេលដែលមនុស្ស មិនទាន់ចេះបង្កើតច្បាប់ ក៏ត្រូវតែប្រើប្រាស់ ទ្រឹស្កីទស្សនវិជ្ជាអរូបីនិយម សំរាប់គ្រប់គ្រងសង្គម ឬ ប្រទេស ឬ តំបន់ ដែលខ្លួនកំពុងរស់នៅ។ ទ្រឹស្កីទស្សនវិជ្ជាអរូបីនិយម ត្រូវបានចងក្រងជាក្បួន បន្តហូរហែរ និងត្រូវបានដាក់ ឈ្មោះថ្មី ថា “ សាសនា” ។

សាសនា ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយរីកដាល តាមរយះ អ្នកពាំនាំសាសនា ដែលកាលណោះ បានធ្វើដំណើរ តាមទូកក្តោងធំៗ ទៅគ្រប់ទីតំបន់ លើពិភពលោក, ចំណែកធាតុពិត នៃសាសនា គ្មានអ្វីក្រៅពី សំដៅរក ផលប្រយោជ (អំណាច, មាសប្រាក់) អោយ ប្រទេសផ្សព្វផ្សាយសាសនា។

នៅសតវត្សក្រោយបន្ត ការស្វែងរកអំណាច និង មាសប្រាក់ សំរាប់ប្រទេស របស់ពួកគេ ក៏មានភាពទំនើបជាងមុន ជាក់ស្តែង របកគំហើញដីថ្មី របស់ប្រវត្តិវិទូ ឈ្មោះ Magellan, របស់ Christophe Colomb ដែលរបកគំហើញទាំងនេះ នាំមកការប្រើប្រាស់ អាវុធទំនើបជាង សំរាប់ធ្វើអាណានិគម លើប្រទេស ឬ ទឹកដី ដែលខ្លួន បានទៅដល់។

សាសនាបានរីកដុះដាល កាន់តែច្រើន ប៉ុន្តែសាសនាធំ គួរកត់សំគាល់ មានចំនួន បី ៖ គ្រិស្តសាសនា​ (Christianism), ឥស្លាមសាសនា (Islamism) និង ព្រហ្មញ្ញសាសនា (Hinduism)។

សាសនាទាំងនោះ ត្រូវបានកែលំអហូរហែរ ទៅតាមព្រឹត្តិការវិវត្ត របស់សង្គម សំដៅយ៉ាងណា អូសទាញបានច្រើនបំផុត សាសនិកជន ឬ អ្នកគោរពសាសនា របស់ខ្លួន។ ខ្លឹមសារ នៃសាសនានីមួយ មានការប្រែប្រួលខ្លះ ទៅតាមសម័យកាល មានន័យថា ខ្លឹមសារសាសនា សម័យលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរី ខុសខ្លះពី ខ្លឹមសារសាសនា សម័យសក្តិភូមិ ព្រោះវាត្រូវតែតំរូវ តាមការវិវត្ត របស់ទស្សនៈសង្គម នីមួយ រួមផ្សំភាពបញ្ញា របស់មហាជន ក្នុងនោះមានផងដែរ  របស់ឧបាសកឧបាសិកា (អ្នកគោរពតាមសាសនា)។

ដូចដឹងស្រាប់ បញ្ញាមនុស្សមិនមែននៅស្ងៀមឯណា, បញ្ញាមនុស្ស វិវត្តទៅរក ភាពមានបញ្ញាជាង រាល់ពេល បានប្រទះ/ដោះស្រាយ មួយបញ្ហា យ៉ាងណាមិញ មនុស្សបានជួបរន្ទះ ក៏សិក្សាវិភាគការពាររន្ទះ ហើយចងក្រងជាឯកសារ សំរាប់អ្នកជំនាន់បន្ទាប់ និងចេះតែហូរហែរចឹងទៅ ពេលរាល់ដងជួបបញ្ហា។

ពេលមនុស្សកាន់តែមានបញ្ញា មនុស្សត្រូវការសេរីភាព ប៉ុន្តែសាសនាធ្វើអោយមនុស្ស គ្មានសេរីភាពផ្នែកគំនិត, ផ្នែកអារម្មណ៍ និងផ្នែកសំភារៈ បែរជាចាត់ទុកស្តេច ស្មើព្រះ សំរាប់ មនុស្សគ្រប់គ្នាគោរព ទោះជា ពួកស្តេចទាំងនោះ ប្រើប្រាស់ អំណាចផ្តាច់ការឃោរឃៅ យ៉ាងណា លើរាស្រ្តគ្រប់រូប។

បដិវត្តដំបូង រំលំរបបសក្តិភូមិ បានកើតឡើង នៅប្រទេសបារាំង ខែ កក្កដា ១៤, ១៧៨៩ និង របបប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្សបារាំង (ពេលនោះមានឈ្មោះថា របបសាធារណរដ្ឋ) បានជំនួសរបបសក្តិភូមិបារាំង ដែលបានត្រូវរំលំ, ធ្វើអោយរបបសក្តិភូមិ នៅប្រទេសដទៃ ក្នុងទ្វីបយើរ៉ុប ភ័យស្លន់ស្លោ ចំពោះការរីករាលដាល រំលំរបបសក្តិភូមិ ជាខ្សែ (ដាមើណូ៖ Domino)។

ទន្ទឹមនោះ, ពួកស្តេច ក្នុងរបបស្តេច (របបសក្តិភូមិ) តាមប្រទេសនីមួយ ជាពិសេស នៅយើរ៉ុប បានប្រកាសកែប្រែ ច្បាប់រដ្ឋ (រដ្ឋធម្មនុញ្ញ) តំរូវតាមសភាពការ (ផ្តល់មួយចំនួនអំណាច ដល់រាស្ត្រ) សំដៅចៀស បដិវត្តប្រជាធិបតេយ្យ រាលដាល ដល់ប្រទេសខ្លួន ដែលអាចលែងអោយមានស្តេច។ ចឹងហើយ របបស្តេច ត្រូវបានថិតថេរ រហូតបច្ចុប្បន្ន ប៉ុន្តែ គ្មានអំណាចពេញ ដូចរាប់រយឆ្នាំកន្លង។

ជាង ១០០ ឆ្នាំបន្ទាប់, នៅក្រោយសង្គ្រាមលោក លើកទី ១ (១៩១៤-១៩១៨), របបកំមុយនីស្ត ជារបបផ្តាច់ការ ដែលអំណាចសំរេច ថិតក្នុងដៃ របស់មួយក្រុមពួកអ្នកដឹកនាំប្រទេស ត្រូវបានចេញជារូបរាង។

ទ្រឹស្តីកំមុយនីស្ត ត្រូវបានសរសេរ ដោយ Karl Marx, ជនជាតិហ្សឺមែនី (Germany) និងត្រូវបានយកមកអនុវត្ត ជារបបនយោបាយកំមុយនីស្ត ដោយ Lenin, ជនជាតិរ៉ាស្ស៊ា (Russia) នៅសហពន្ធសូវៀត (USSR: Union of Soviet Socialist Republics) និង រាលដាល ទៅគ្រប់ប្រទេស ដែលពួកអ្នកដឹកនាំប្រទេសទាំងនោះ ត្រូវការរក្សាអំណាចតកូនតចៅ ដោយប្រើប្រាស់វិធីផ្តាច់ការ។

សង្គ្រាមត្រជាក់ (សង្គ្រាមមនោគម) ត្រូវបានកើតមាន រវាងពីរក្រុមប្រទេស៖

- ម្ខាង ជាពួកប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យ មានសហរដ្ឋ (USA) ជាបង្គោល,

- ម្ខាងទៀត ជាពួកប្រទេសផ្តាច់ការកំមុយនីស្ត មានប្រទេសរ៉ាស្ស៊ា (Russia) ជាបង្គោល។

មនោគមកំមុយនីស្ត ដែលមានប្រទេសរ៉ាស្ស៊ា (Russia) ជាបង្គោល ត្រូវបានរលំ នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ ធ្វើអោយ ភាគច្រើនពួកប្រទេសរណបខ្លួន រលំបំបែករដ្ឋ ឬបែកខ្ញែក ទៅរករបបប្រជាធិបតេយ្យ តាមលំនាំសហរដ្ឋ (USA) រហូតបច្ចុប្បន្ន។

មើលផងដែរ៖

1. http://en.wikipedia.org/wiki/Human
2. http://en.wikipedia.org/wiki/10,000_BC_(film)
3. http://en.wikipedia.org/wiki/Earth

កូន៖ ម៉ាក់អើយៗម៉ាក់ កូនតូចចិត្តណាស់ ម៉ាក់ដឹងហើយនៅ ប៉ានាំកូនទៅ

ក្រុងកំពង់សោម ទៅដល់កោះរ៉ុង កូនក្មេងច្រើនណាស់ មានទាំងមនុស្សចាស់

មកទទួលប៉ា។

កូនរីករាយក្រៃ មានក្មេងប្រុសស្រី ស្រករកូនណា លេងដេញប្រលែង

កូនដួលត្រូវកែង រមែងប្រាប់ប៉ា តែគ្មានវាចា ប៉ាបែរប្រាប់ថា

រាប់អានគ្នាទៅ។

ម៉ាក់៖ តូចចិត្តអីស្ងួន បើមានក្មេងច្រើន រីករាយសប្បាយ ប្រលែងក្អាកក្អាយ

មានអ្វីនឹងស្មើ សុខភាពប្រសើរ ស្រលះមុខមាត់ ថ្ងៃក្រោយទៅទៀត

ណាពៅមាសស្ងួន។

កូន៖ មិនមែនទេម៉ាក់ រឿងវាបញ្ច្រាស ប៉ាប្រាប់កូនថា កូនកុំទោម្នេញ

ព្រោះក្មេងទាំងអស់ លើកោះនេះណា ជាកូនរបស់ប៉ា ជាប្អូនកូនដែរ កូនកុំប្រកែ

រាប់អានគ្នាទៅ។

កូនប៉ាច្រើនម្លឹង បានអីប៉ានឹង ស្រលាញ់កូនទៀត, ម៉ាក់៖ ចឹងមែនឬកូន

កុំតូចចិត្តស្ងួន ម៉ាក់ប្រាប់កូនត្រង់ អោយអស់សង្ស័យ ព្រោះកូនមាសថ្លៃ

ក៏មិនជាកូន របស់ប៉ាកូនដែរ។

កូន៖ ពិតមែនឬម៉ាក់ កូនឈប់បញ្ជាក់ ព្រោះដឹងសេចក្តី ថាក្មេងទាំងអស់

នៅលើកោះនោះ មិនជាប្អូនកូន, ចាប់ពីឥឡូវ កូនលែងច្រណែន

នឹងគេទៀតហើយ។

អត្ថន័យនៃក្រដាសនោះថា នឹងមានកើតកល្យុគ សង្គ្រាម នៅប្រទេសខ្មែរ, នឹងមានផ្ទះឥតមនុស្សនៅ មានផ្លូវឥតមនុស្សដើរ… ឃ្លោកលិច អំបែងអណ្តែត ចឹងទៅ។ ឃើញថា ក្រដាសដែលជា ពុទ្ធទំនាយនោះ ពិតជាប៉ិនទស្សទាយ និងត្រូវមែន ព្រោះក្រោយមក មានពួក កុំមុយនិស្តយៀកកុង/យួនខាងជើង វាយចូល ប្រទេសខ្មែរ នៅឆ្នាំ ១៩៧០-១៩៧៥ ដោយសំលាប់ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ គ្មានត្រាប្រណី ទាំងកូនក្មេងក្នុងអង្រឹង ក៏ពួកវាមិនទុក, ចូលដល់សម័យប៉ុលពត ១៩៧៥-១៩៧៩, ដល់ សម័យយួនកាន់កាប់ប្រទេសខ្មែរ ១៩៧៩-១៩៩០ ក៏សំលាប់ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមិនតិច ដោយចោទប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងនោះ ថា ជាទាហានប៉ុលពត ជាទាហានសេរីកា ឬ ត្រូវបាន កែនទៅចលនា “ ក៥” កាប់ឆ្ការព្រៃ លើចំការមីន ធ្វើអោយកូនខ្មែររាប់ម៉ឺននាក់ ស្លាប់/របួស/ពិការ  ។

ប៉ុន្មានឆ្នាំនេះ ស្រាប់តែឮទៀតហើយ មានពុទ្ធទំនាយថា ប្រទេសខ្មែរនឹងអញ្ជេះអញ្ចុះ ជា ពាក្យចចាមអារាម ដូចជាមិនស្រួលសោះ ប៉ុន្តែគ្មានបានឃើញក្រដាសអ្វី ដូចកាលសម័យ សាធារណរដ្ឋខ្មែរ (សម័យលន់ នល់ ១៩៧០-១៩៧៥) ដែលប៉ាម៉ាក់ខ្ញុំបានរៀបរាប់ នោះទេ។

ខ្ញុំចេះតែឆ្ងល់ថា ហេតុមេចបានជា ចេះតែឮមានពុទ្ធទំនាយចឹង, វាមានប្រភពពីណាមក?

ឬមួយ សង្គមខ្មែរ ត្រូវជំនឿពុទ្ធសាសនាគ្របដណ្តប់ ជ្រុលពេក, ឬអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល ប្រើប្រាស់ពុទ្ធសាសនា តាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពត៌មាន ជាមធ្យោបាយ សំរាប់អូសទាញ សភាពការ តំរូវតាមបំណង របស់ពួកគេ? ព្រោះអ្វីៗទាំងអស់ សុទ្ធតែមាន ហេតុ និង ផល របស់វា ដូចដែល លោកគ្រូទស្សនវិជ្ជា របស់ខ្ញុំ ធ្លាប់បាននិយាយ!

ប៉ាម៉ាក់ខ្ញុំ សុទ្ធសឹងជាបញ្ញាវន្ត បានរៀនសូត្រច្រើន, បានតាមដានទៀងទាត់ គ្រប់តែ សភាពការជាតិ និងអន្តរជាតិ ម៉្លោះហើយពួកគាត់ ក៏ជាឃ្លាំងចំណេះ សំរាប់កូនៗចឹងដែរ។ គាត់ទាំងអស់គ្នា ទៅវត្តបុណ្យទានតាមទំលាប់ ប៉ុន្តែមិននៅតែក្នុងវត្ត ឬនៅផ្ទះ រហូតដល់ ថ្នាក់មូសខាំមិនទះនោះទេ។

កាលជាង ១០ ឆ្នាំមុន ដែលពួកខ្ញុំមិនទាន់ពេញវ័យនៅឡើយ, ពួកគាត់បានប្រាប់ថា ក៏មានឥន្ទទំនាយ សរសេរជាក្រដាស ស្រដៀងពុទ្ធទំនាយ ចឹងដែរ ដែលសំដៅអ្នកកាន់សាសនាព្រហ្មញ្ញ (សាសនាប្រើប្រាស់ អាគមអូមអាម) ប៉ុន្តែឥន្ទទំនាយ គ្មានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងសង្គមខ្មែរ ចឹងហើយ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ មិនចាប់អារម្មណ៍ឥន្ទទំនាយ ពេកទេ។

ដល់តែឆ្ងល់ច្រើន អាថ៍កំបាំងក៏ត្រូវធ្លាយចេញខ្លះមក ធ្វើខ្ញុំនឹកគិតថា ប្រភពពុទ្ធទំនាយ ឬ ឥន្ទទំនាយ ចេញពីពួកមនុស្ស កំពូលវិភាគព្រឹត្តិការ ចេះប្រមែប្រមូលព្រឹត្តិការ ជាតិ និង អន្តរជាតិ ដែលពួកគេ បានតាមដានរាល់ថ្ងៃ រាល់បច្ចុប្បន្នភាព (actualities)។ ពួកគេពិតជា បញ្ញាវន្ត បានយល់ច្បាស់​អំពីពុទ្ធសាសនា, អំពីព្រហ្មញ្ញសាសនា និងអំពីនយោបាយវិវត្ត របស់ប្រទេស ទើបពួកគេអាចសរសេរ ក្រដាសត្រឹមប៉ុន្មានឃ្លា ប៉ុន្តែធ្វើអោយភ្លូកសង្គមទាំងមូល។

ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ កោតសរសើរពួកគេ ប៉ុន្តែបែរជាឆ្ងល់ មេចសង្គមមិនរិះរកវិធីការពារ ឬ វិធី កែលំអសភាពការ បើគេដឹងមុនថា សភាពការអាចនឹងកើតឡើងបែបនោះ តាមពុទ្ធទំនាយ ឬ ឥន្ទទំនាយ ហើយនោះ?

ឬមួយ ប្រទេសខ្មែរយើង គ្មានគ្រប់គ្រាន់ចំនួនបញ្ញាវន្ត សំរាប់ ការងារទាំងនោះ?

ឬពុទ្ធសាសនា ជាអាវុធ ធ្វើអោយកូនខ្មែរ លែងមានសេរីភាពក្នុងការគិត ធ្វើតាមតែបណ្តៅព្រះ គ្រប់តែជំហាន សុខចិត្តទទួលតាមផលកម្ម ដោយគ្មានគំនិត ឬគ្មាន សិទ្ធិកែប្រែផលកម្ម ទាំងនោះ?

កូនខ្មែរ ចេះរស់ក្នុងភាពប្រាកដនិយម (Pragmatism) ផ្អែក លើហេតុ និង ផល ហើយឬនៅ សំរាប់ដោះស្រាយ គ្រប់បញ្ហាបានប្រទះ? ឬមួយ កូនខ្មែរ ចាំតែទទួល ព្រឹត្តិការ (បន់ស្រន់ទឺកភ្លៀង, ការរំលោភដីធ្លី ពីអ្នកមានអំណាច, តុលាការពុករលួយ, គ្មានច្បាប់ប្រឆាំងអំពើពុករលួយ, … ជាដើម) ប៉ុន្តែ មិនប្រតិកម្ម ទៅព្រឹត្តិការទាំងនោះ?

ចុះសំណាង ជាអ្វី? ត្រឹមត្រូវណាស់ សំណាង ជាសុភមង្គល ប៉ុន្តែត្រូវដឹងថា “ សំណាង មិនបានមក ដោយអង្គុយស្ងៀម ឥតកំរើក ចាំតែចង្អុលជប់ នោះទេ ហើយវាក៏មិនបានមក ដោយគ្មានបញ្ចេញសកម្មភាពអ្វី នោះដែរ ប៉ុន្តែសំណាងបានមក ពីសកម្មភាពប៉ិនប្រសប់ ឥតឈប់ឈរ ឬ ដោយការអនុវត្តសិទ្ធិពេញទំហឹង របស់សាម៉ីខ្លួន ក្នុងសង្គម ដែលប្រកាន់ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស ពិតប្រាកដ“ ។

ពុទ្ធទំនាយ, ឥន្ទទំនាយ ជាទំនាយ តាមសាសនា, ចុះមនុស្សទំនាយវិញ ជាទំនាយតាមអ្វី?

ចំងល់ និង ដំណោះស្រាយ ចេះតែបន្តកន្ទុយគ្នា, ទីបំផុតទើបដឹងថា មានតែមនុស្សលោក ដែលជាសភាវៈមានបញ្ញា លើសអ្វីទាំងអស់ ក្នុងលោកនេះ។

តាមចំណេះ ខ្ញុំបានសិក្សា ពីតូចរហូតដល់មហាវិទ្យាល័យ និងពីសង្គមរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ខ្ញុំបានដឹងប្រាកដថា “ អ្វីៗទាំងអស់លើលោក កើតចេញមក និងវិវត្ត សុទ្ធតែមាន ហេតុភេទ និង ហេតុផល (Causes & Effects) របស់វា” ។

ដោយហេតុចឹងហើយ គ្រប់តែអ្វីដែលខ្ញុំបានឃើញ និង បានដឹងឮ, ខ្ញុំតែងតែផ្អែកលើ ហេតុ និង ផល របស់វា សំរាប់ស្វែងយល់បញ្ហា។

ហេតុមេចមាន ពុទ្ធទំនាយ, ឥន្ទទំនាយ, … ឬ មនុស្សទំនាយ ? អ្នកជឿលើមួយណា?

ដល់ចប់ទេសនា ចេញពី វិហារវត្ត មានអារម្មណ៍ ស្រលះ មុខមាត់ ប៉ុន្តែ ពេលដើរមកផ្ទះ មិនហ៊ាន ដើរមើលលើ ឬ ដើរមើលត្រង់ ទេ ព្រោះខ្លាច ជាន់សត្វតូចតាច ឬ ស្រមោចសង្អារវារ លើ ផ្លូវ វាបាប។ ចូលដល់ផ្ទះ ទើបឃើញអារម្មណ៍ ធូរស្បើយខ្លះ ប៉ុន្តែ ទំរាំធូរស្បើយ ស្រួលបួល ទាល់តែ ២ ថ្ងៃក្រោយ។

និយាយត្រង់ មិនដែល ទៅវត្ត ស្តាប់ទេសនាទេ មានតែ ទៅលេង ឬ ទៅញ៉ាំម្ហូបវត្ត តែប៉ុណ្ណោះ។ តាំងពីនោះមក បើមាន ចាស់ទុំ បបួលទៅ ជាមួយ គាត់ ចូលស្តាប់ លោកទេសនា, ខ្ញុំ បៃបៃ (bye bye) ឆ្លើយ ថា មិនចង់ស្តាប់ទេសនា ទេ (ព្រោះ ខ្ញុំ អាយុមិនទាន់ ពេញវ័យផង ទៅធ្វើដូច ចាស់ទុំ អាយុ ៦០ ៧០ មេចទៅកើត) ប៉ុន្តែ ភ្ជុំបិណ្ឌរាល់ឆ្នាំ, ខ្ញុំ តែងទៅដាក់គ្មានខាន ចង្ហាន់ សំរាប់ ឧទ្ទិស វិញ្ញាណខន្ធ អ្នកដែលបានលាចាកលោកនេះ ព្រោះ គ្មានវិធីណា អាចឧទ្ទិសបាន វិញ្ញាណខន្ធអ្នកទាំងនោះ។

ក្រោយមក បានទៅរៀន នៅសាលា ACE អូស្រ្តាលី ភ្នំពេញ បានស្គាល់ ពួកម៉ាកជនជាតិ ភីលីពីន ម្នាក់។

បុណ្យគ្រិស្តម៉ើស (Christmas) ឆ្នាំនោះ ពួកយើង ៤ នាក់ ទៅលេង ក្រុង ព្រៃនគរ, ប្រទេសយួន បាននាំគ្នាចូល វិហារកាតូលិក មើលពិធីបុណ្យ ដែលពួកគេទាំង ៣ ចេះ គម្ពីរជីចឺសក្រិស្ត (Jesus Christ)។

លើជញ្ជាំង ជុំវិញខាងក្នុង វិហារកាតូលិក ឃើញគូររូប មនុស្ស ដុះស្នែង មុខមាត់គួរខ្លាច, ពួកម៉ាកខ្ញុំ ប្រាប់ ថា រូបទាំងនោះ សុទ្ធជា ព្រាយ ប្រេត ផ្ចាញ់ព្រះ ។ មិនសូវខ្លាច ដូចកាល ទៅស្តាប់លោកទេសនា ទេ ព្រោះ ខ្ញុំ ធំបន្តិច ហើយស្គាល់ខុសត្រូវ ចេះវិភាគជាង កាលណោះ។

តមក, ខ្ញុំ បានមើល ភាពយន្ត រឿងព្រាយជញ្ជាក់ឈាម Dragula គួរអោយខ្លាចមែន ប៉ុន្តែ នៅតែ ចង់មើល និង មើល ច្រើនភាពយន្តព្រាយអសុរកាយ របស់អឺមែរិខឹន ទៀតផង, យូរទៅ បែរជាធម្មតា និងកាន់តែចង់មើល ភាពយន្តកន្ទ្រាក់អារម្មណ៍ បែបនោះ។

ស្រាប់តែ ពីរបីឆ្នាំ ក្រោយមក តាំងពី ឆ្នាំ ២០០២ រៀងមក, ខ្ញុំ បានឮកាសែត ផ្សាយ ថា មានគ្រូ អាប ធ្មប់ នៅខេត្ត កំពង់ឆ្នាំង ត្រូវគេលួចកាប់សំលាប់ នឹងពូថៅ, នៅខេត្ត កំពង់ស្ពឺ ក៏មានចោទ ថា អាប រួចសំលាប់, នៅ ខេត្តពោធិសាត់ ក៍ឮ ស្រដៀងគ្នា។ ទាំងនេះ កាន់តែធ្វើ អោយខ្ញុំ ឆ្ងល់ មានចឹងដែរ ឫ ?

អ្វីដែល ខ្ញុំបានប្រទះ បានធ្វើអោយខ្ញុំឆ្ងល់ រហូតបច្ចុប្បន្ន ថា ពិតជា មានព្រាយ អាប ដូច ដំណាល ឬ អត់ ? បើខ្ញុំ គ្មានដែលបានឃើញ ឬ បានជួប ផ្ទាល់ ព្រាយ អាប ផងនោះ ហើយ ក៏មិនចង់ឃើញ មិនចង់ជួប ផ្ទាល់ ឬ ជួប ប្រយោល ដែរ។

ដល់តែសួរ លោកគ្រូផ្នែកទស្សនវិជ្ជា, គាត់ឆ្លើយមកវិញ ឆ្កុយ ហ្មង ៖ ” បើ គ្មានព្រះ ក៏ គ្មានព្រាយ, បើ គ្មានយាយ ក៏ គ្មានតា, បើ គ្មានអត្មា(និយម) ក៏ គ្មានសមូហភាព” , “ អ្វីៗ លើ លោក សុទ្ធតែមាន គូ ប៉ុន្តែ ជា គូបញ្ច្រាស “ ។ ខ្ញុំ គ្មានយល់អ្វី សូម្បីបន្តិច ព្រោះ គាត់ គ្មានពន្យល់អីសោះ ជាពន្លឺ បែរជាទុកអោយខ្ញុំ វិភាគ ឃ្លាដែលគាត់បាននិយាយ។

ទាល់តែ ក្រោយមក, ខ្ញុំ បានរៀន បានស្គាល់ច្រើន មិត្តភក្តិ, ប្រលូកខ្លះ ការងារ សង្គម/អង្គការ និង បានឃើញព្រឹត្តិការខ្លះ កើតឡើង ក្នុងសង្គម ជាពិសេស មុន និង ក្រោយពេល បោះឆ្នោត ឆ្នាំ ២០០៨ នេះ ទើបដឹង ចឹងតើ ដែល លោកគ្រូផ្នែកទស្សនវិជ្ជា ចង់និយាយនោះ មានន័យ អ្វីទាំងអស់ កើត ចេញមក, ប្រែប្រួល ឬ បាត់ទៅវិញ សុទ្ធសឹង មាន ហេតុ និង ផល (Causes & Effects) របស់វា, គ្មានអ្វី អាថ៍កំបាំង នោះទេ។ ពេលខ្លះ មនុស្ស បានបង្កើតហេតុ សំរាប់ ទាញផល។

ខ្ញុំ រីករាយណាស់ គ្មានអ្វីប្រៀប ក្នុង ជីវិត ព្រោះ ដឹងថា ខ្ញុំ កាន់តែបញ្ញាហើយ ៗ ចេះវិភាគ និង មានជំហរច្បាស់ គ្មានស្ទាក់ស្ទើរ សំរាប់ សំរេចអ្វីដែលខុស សំរេចអ្វីដែលត្រូវ ក្នុងសង្គម និង ក្នុងជីវិត ដូច មនុស្សពេញវ័យ គ្រប់រូប ដែលចេះវិភាគបញ្ហា ចឹងដែរ។

ចឹង ទើបដឹង ថា ចំលើយ លោកគ្រូផ្នែកទស្សនវិជ្ជា របស់ខ្ញុំ មិនមែន ឆ្កុយទេ ព្រោះគាត់ បានលើកឡើង អោយវិភាគ តាមលំដាប់ ៖ សាសនា (បើ គ្មានព្រះ ក៏ គ្មានព្រាយ ដែរ), បន្ទាប់មក មនុស្សចំពោះមុខ (បើ គ្មានយាយ ក៏ គ្មានតា ដែរ), ចុងក្រោយ សង្គមមនុស្ស (បើ គ្មានអត្មានិយម ក៏ គ្មានសមូហភាព ដែរ), ឃើញ ថា អស្ចារ្យ របស់គាត់ មែន។

ប៉ុន្តែ. . . ទំរាំឯងយល់, រាប់ឆ្នាំ!